22:35 ICT Chủ nhật, 20/05/2018

Danh mục chính

Thống kê

Đang truy cậpĐang truy cập : 9


Hôm nayHôm nay : 1238

Tháng hiện tạiTháng hiện tại : 58163

Tổng lượt truy cậpTổng lượt truy cập : 5679594

Trang nhất » Tin Tức » Văn nghệ

SoGD

TẢN MẠN VỀ TIẾNG ĐÀN CỦA THUÝ KIỀU TRONG “TRUYỆN KIỀU” CỦA NGUYỄN DU

Thứ tư - 19/08/2015 09:02
“Thi trung hữu nhạc” (trong thơ có nhạc). Cụ Nguyễn Du đã lấy thơ tả nhạc, đã viết về tiếng đàn của Thuý Kiều với rất nhiều cung bậc cảm  xúc, lay động lòng người.
Các học giả, các nhà nghiên cứu và những người yêu thích Truyện Kiều cũng đã tốn khá nhiều giấy mực để bàn về tiếng đàn ấy: Kiều chơi đàn gì ? Những bản nhạc mà nàng đã chơi? Có mấy lần Kiều chơi đàn ?...
Họ cũng đã tìm ra câu trả lời: Kiều chơi Hồ cầm (còn gọi là Nguyễn cầm (đàn Nguyễn), hay Nguyễn Tỳ bà,... do Nguyễn Hàm đời nhà Tấn, Trung Quốc chế ra trên cơ sở của đàn Tỳ bà).
Các bản nhạc mà Kiều đã chơi, có mấy bản đã được các nghiên cứu xác định là: khúc “Bạc mệnh” (Một thiên bạc mệnh lại càng não nhân... Thưa rằng Bạc mệnh khúc này) , khúc “Thập diện mai phục” (Khúc đâu Hán Sở chiến trường), khúc “Phụng cầu hoàng” (Khúc đâu Tư Mã phượng cầu), “Chiêu quân xuất tái” (Quá quan này khúc Chiêu Quân), khúc “Quảng Lăng” (Kê Khang này khúc Quảng Lăng)... còn vài ba bản khác thì cho đến bây giờ vẫn còn đang hết sức mơ hồ, vẫn đang là một ẩn số.
Có bao nhiêu lần Kiều đàn? Nhiều người cho rằng có bốn lần đáng nhớ nhất. Lần đầu và lần cuối, Kiều đàn cho Kim Trọng. Hai lần còn lại, một lần Kiều đàn cho Thúc Sinh - Hoạn Thư, một lần cho Hồ Tôn Hiến.
Nhưng theo Giáo sư Trần Văn Khê, kể cả những lần Nguyễn Du chỉ nói “phớt qua” thì Thuý Kiều đàn tất cả tám lần.
Lần thứ nhất, Kiều đàn cho Kim Trọng khi gặp gỡ lần đầu.        
Lần thứ hai, Kiều đàn cho Mã Giám Sinh: “Ép cung cầm nguyệt thử bài quạt thơ”
Lần thứ ba, Kiều bắt buộc phải đàn mỗi khi tiếp khách ở lầu xanh: “Cung cầm trong nguyệt nước cờ dưới hoa”.
Lần thứ tư, sau khi gặp Thúc Sinh trong lầu xanh, một hôm Kiều đàn cho Thúc Sinh nghe: “Bàn vây điểm nước, đường tơ hoạ đàn”.
Lần thứ năm, khi Hoạn Thư biết Thúc Sinh đã dan díu với Thúy Kiều thì tìm cách bắt nàng về nhà, hành hạ như một hoa nô và bắt Kiều đàn cho mình nghe:
Phải đêm êm ả chiều trời,
Trúc tơ hỏi đến nghề chơi mọi ngày.
Lĩnh lời nàng mới lựa dây,
Nỉ non thánh thót dễ say lòng người.
Lần thứ sáu, khi Thúc Sinh về nhà, Hoạn Thư bắt Kiều dâng rượu  và đàn cho Thúc Sinh nghe :
Rằng: Hoa nô đủ mọi tài,
Bản đàn thử dạo một bài chàng nghe!
Nàng đà tán hoá tê mê,
Vâng lời ra trước bình the vặn đàn.
Lần thứ bảy, khi giết được Từ Hải, Hồ Tôn Hiến đã mở tiệc mừng công,  bắt Kiều dâng rượu và ép nàng phải đàn cho mình nghe:
Bắt nàng thị yến dưới màn,
Dở say lại ép cung đàn nhặt tâu.
Lần thứ tám, Kiều đàn cho Kim Trọng lúc tái ngộ, đoàn viên.
Cũng theo Gíáo sư Trần Văn Khê, xem qua tám lần ấy, chúng ta thấy rằng Thúy Kiều chưa lần nào tự nguyện mà đàn.
Đúng vậy! Kiều chưa một lần đàn một mình, kể cả trong lúc buồn nhất. Tất cả  đều là do người khác yêu cầu. Với Mã Giám Sinh là “ép cung cầm nguyệt”, với Hồ Tôn Hiến là “lại ép cung đàn nhặt tâu” và một số lần khác cũng đều trong tình huống bắt buộc, không thể khác.
Nhưng chúng tôi vẫn thấy rằng, hình như, ít nhất cũng có vài ba lần tuy Kiều không hoàn toàn tự nguyện nhưng đâu có hề bị ép buộc. Đó là hai lần Kiều đàn cho Kim Trọng và hình như có cả cái lần Kiều “hoạ đàn” với Thúc Sinh:
Khi hương sớm khi trà trưa,
Bàn vây điểm nước, đường tơ họa đàn”.
Do khuôn khổ bài viết, chúng tôi chỉ xin phép được đề cập đến hai lần Kiều đàn cho Kim Trọng, cho người “tương tri”, “tri âm tri kỷ”, một người “biết nghe” và đáng “được nghe” hơn cả.
Kim–Kiều gặp gỡ, hai người tương tri (biết lòng nhau, hiểu lòng nhau) đến độ:
Nàng rằng: Hồng diệp xích thằng,
Một lời cũng đã tiếng rằng tương tri.
Đừng điều nguyệt nọ hoa kia,
Ngoài ra ai lại tiếc gì với ai .
Kim Trọng vừa tán dương, đề cao Kiều lên tầm Bá Nha, vừa tự coi mình là Chung Tử Kỳ và đề nghị:
Rằng: Nghe nổi tiếng cầm đài
Nước non luống những lắng tai Chung Kỳ. 
Thì Thuý Kiều đã rất mực nhún nhường mà khôn ngoan nhận lời:
Thưa rằng: Tiện kỹ sá chi,
Đã lòng dạy đến dạy thì  phải vâng.
Đó là khúc nhạc đầu  của thiên truyện với rất nhiều cung bậc:
 ...  Trong như tiếng hạc bay qua,                       
Đục như tiếng suối mới sa nửa vời.
Tiếng khoan như gió thoảng ngoài,
Tiếng  mau  sầm sập  như  trời  đổ  mưa.    
Ngọn đèn khi tỏ khi mờ,
Khiến người ngồi đó cũng ngơ ngẩn sầu.
Khi tựa gối khi cúi đầu.
Khi vò chín khúc khi chau đôi mày...
Sau mười lăm năm lưu lạc, Kim - Kiều đoàn tụ, Thuý Kiều nghĩ rằng:
Sự đời đã tắt lửa lòng,
Còn chen vào chốn bụi hồng làm chi!
Dở dang nào có hay gì,
Đã tu tu trót quá thì thì thôi! 
Nhưng đâu có được bởi “cơ trời xui khiến, duyên số lạ lùng”. Theo lời  của pháp sư, đạo sỹ (lời của nhà Phật) thì “bỉ thử nhất thì” có nghĩa là xưa kia là một thì, bây giờ là một thì, hoàn cảnh khác nhau không thể câu nệ được:
Trùng sinh ân nặng bể trời, 
Lòng nào nỡ dứt nghĩa người ra đi ?
Ông rằng: Bỉ thử nhất thì,
Tu hành thì cũng phải khi tòng quyền.
Kim – Kiều càng thêm hiểu nhau hơn, thông cảm với nhau hơn:
Tương tri dường ấy mới là tương tri !
 
Và một lần nữa Kiều lại “nể lòng người cũ”“vâng lời một phen”:
Nàng rằng: Vì mấy đường tơ,
Lầm người cho đến bây giờ mới thôi !
Ăn năn thì sự đã rồi !
Nể lòng người cũ vâng lời một phen.
Phím đàn dìu dặt tay tiên
Khói trầm cao thấp, tiếng huyền gần xa
Tiếng đàn, tiếng  lòng “tương tri” của “một phen tri kỷ” là khúc yêu thương,  "đầm ấm dương hoà”, “êm ái xuân tình”, khúc của “vật đổi sao dời”, “khổ tận cam lai”:
Chàng rằng: Phổ ấy tay nào,
Xưa nghe sầu thảm nay sao vui vầy.
Tẻ vui bởi tại lòng này,
Hay  là khổ tận  đến ngày cam lai ?
Cụ Nguyễn Du đã chuẩn bị cho một cái kết có hậu, đặt một dấu chấm hết cho “kiếp đoạn trường”:
Nàng rằng: Vì chút nghề chơi,
Đoạn trường tiếng ấy hại người bấy lâu!
Một phen tri kỷ cùng nhau,
Cuốn dây từ đấy về sau cũng chừa.  
Đặc biệt, Truyện Kiều, với 3254 câu lục bát “vô tiền khoáng hậu”,“Tập đại thành của văn học nước nhà”. Ấy vậy mà hai câu kết lại là một sự khiêm tốn đến “lạ lùng” của một vĩ nhân, một “Đại thi hào dân tộc”, “Danh nhân văn hoá thế giới”, “Tinh hoa văn hoá nhân loại”:
Lời quê chắp nhặt dông dài,   
Mua vui cũng được một vài trống canh.
Đầu thu, tản mạn một chút về tiếng đàn của Thuý Kiều cho vui. Nếu có sơ suất, mong đồng nghiệp và bạn đọc thông cảm mà bỏ qua cho.
                                                                                               
Ngày Lập Thu, 08/ 8/2015 
Nguyễn Văn Thụy
Tổng số điểm của bài viết là: 33 trong 7 đánh giá
Click để đánh giá bài viết

Những tin mới hơn

Những tin cũ hơn